Wat kost een zelfgemaakte kaars echt?

Je eigen kaarsen maken kost van enkele euro's tot ongeveer twintig euro per stuk. Het verschil is enorm, en dat heeft drie redenen: de grootte van de kaars, de kwaliteit van de grondstoffen en vooral de houder.

Een oud hergebruikt potje confituur, een degelijke was en een goed parfum: dan zit je aan enkele euro's. Een mooie gekochte pot, hoogwaardige grondstoffen en een groot formaat: dan ga je richting de € 20.

Hier is het overzicht, post per post.

De kostprijs van de grondstoffen, post per post

De was

Sojawas kost tussen € 5 en € 8 per kilo, afhankelijk van de gekochte hoeveelheid. Dit is de meest stabiele en goedkoopste post.

Voor een kaars van 160 g zit je dus rond de € 0,80 tot € 1,30 aan was.

Pas op voor schijnbesparingen: paraffine is goedkoper, maar het is een bijproduct van aardolie. Plantaardige wassen — zoals soja, koolzaad, kokos — zijn duurder in aankoop en veranderen de aard van het eindproduct volledig.

Het parfum

Hier wordt het verschil echt groot. Een kwalitatief parfum, gecertificeerd zonder ftalaten en zonder CMR (kankerverwekkende, mutagene en reprotoxische stoffen), kost tussen € 80 en € 140 per liter. De prijs varieert volgens de leverancier en de bestelde hoeveelheden.

De dosering is even belangrijk als de prijs. Bij OALI doseer ik meestal tussen 7 en 12% afhankelijk van de geur — sommige geuren hebben genoeg aan 7%, andere hebben 12% nodig om de geur goed te verspreiden.

Voor een kaars van 160 g vertegenwoordigt dat 11 tot 19 g parfum, oftewel € 1,20 tot € 2,30.

Er bestaan aanzienlijk goedkopere parfums. Ze ruiken sterk en ze kosten weinig, maar ze bieden geen enkele garantie over wat je inademt wanneer je ze thuis brandt. Dit is de enige post waarop ik formeel afraad om te besparen.

De wiek

Marginale kost: enkele tientallen centen per kaars.

Aan de andere kant is dit wel de post waar een fout het duurste uitvalt qua mislukkingen. Een te dunne wiek vormt een tunnel in de was, een te dikke wiek walmt en verhit de pot te sterk. De juiste diameter hangt af van de diameter van het potje, het type was en het parfumgehalte. Die vind je door opeenvolgende testen.

De houder

De meest variabele post, en degene die bijna het hele prijsverschil verklaart.

Een hergebruikt confituurpotje, een oud weckpotje, een los glas: nul euro. Dit is de eenvoudigste manier om de kostprijs van een zelfgemaakte kaars te doen zakken, en het is ook de meest logische als je een ecologische aanpak hebt.

Een pot die je in de winkel koopt, kost enkele euro's. Ambachtelijk keramiek, met de hand gevormd en beschilderd, kost een meervoud van die prijs.

En het formaat, dat alles vermenigvuldigt

Een kaars van 160 g en een kaars van 320 g kosten niet hetzelfde: de was en het parfum verdubbelen, net zoals de houder. Wanneer je twee prijzen vergelijkt, controleer dan altijd eerst het gewicht voordat je conclusies trekt.

Wat de berekening voor thuis vergeet

Tel op: was, parfum, wiek, houder. Je krijgt de prijs van de grondstoffen. Maar dat is niet de werkelijke kostprijs van je eerste kaars.

Het materiaal. Wassmelter ou au-bain-marieschaal, thermometer, precisieweegschaal, maatbekers, wiekhouders. Reken op € 50 tot € 150 bij de opstart. Afgeschreven over tien kaarsen verandert dat alles; afgeschreven over twee kaarsen verdubbelt het de prijs.

De elektriciteit. Was smelten kost tijd, en je moet de was op temperatuur houden tijdens het gieten. Bij één enkele kaars is dat verwaarloosbaar. Bij een hele dag produceren zie je dat op de energiefactuur.

Het schoonmaken. Niemand praat erover en toch is het wat de meesten het snelst ontmoedigt. Kaarsen maken geeft vuil — heel veel vuil. Was die op het werkblad of op de grond druipt, is vet: het stolt, het plakt en het gaat er niet af met een gewone spons. Je moet het afschrapen, met heel heet water schoonmaken en soms opnieuw beginnen. Reken die tijd mee in je werkelijke kostprijs, en bescherm je oppervlakken vóór je begint in plaats van erna.

De mislukkingen. De eerste pogingen belanden vaak in de vuilnisbak: een gebarsten oppervlak, een verkeerd afgestelde wiek, een parfum dat niet geurt bij verbranding, was die loskomt van de wanden. Dat is normaal, en dat is de echte kost van het leerproces.

De tijd. Een kaars giet je niet in één keer als je een glad oppervlak wilt. Je moet in meerdere lagen gieten, tussendoor wachten, de wieken bijknippen en dan meerdere dagen laten drogen voordat je weet of het resultaat geslaagd is.

Waarom een professionele ambachtelijke kaars duurder is

De vraag komt vaak terug: als de grondstof € 5 kost, waarom wordt de kaars dan voor € 30 verkocht?

Omdat de grondstof maar een fractie is van de werkelijke kost. En omdat een maker zichzelf een loon moet uitbetalen — dat is wat men bijna altijd vergeet.

De werktijd. Dit is de belangrijkste en meest onzichtbare post. De modellen ontwerpen, de parfums testen, onderhandelen met leveranciers, gieten, knippen, laten drogen, testen, verpakken, verzenden, klanten antwoorden, de boekhouding beheren. Een kaars is geen object dat uit een machine rolt: het zijn meerdere uren menselijk werk verspreid over weken. Als die tijd niet in de prijs zit, werkt de maker gratis.

Dit komt er vervolgens nog bij.

De verpakking en verzending. Dit is de meest onderschatte post. Etiketten, dozen, beschermingsmateriaal, pakketjes, transportkosten. Voor een object uit keramiek is bescherming geen optie, maar een noodzaak.

Breuk. Het gebeurt. Je moet rekening houden met verzekeringskosten, en de werkelijke breukkosten wanneer een pakket niet intact aankomt. Die kost is onzichtbaar op één kaars, maar heel reëel op duizend stuks.

De transactiekosten. Elke bestelling verloopt via Stripe, PayPal of een andere betaalprovider. De commissie wordt op elke verkoop ingehouden.

Het overige. Website, reclame, packaging. Alles wat niet zichtbaar is in het eindproduct, maar wel in de prijs zit ingebouwd.

De belastingen en heffingen. Van de aangeduide prijs gaat een deel rechtstreeks naar de btw. En wat overblijft als winst wordt daarna nog eens belast. Met andere woorden: de maker betaalt zichzelf niet op de verkoopprijs, maar op wat overblijft nadat alle kosten zijn afgetrokken — en betaalt op dat deel vervolgens nog eens belastingen.

En de marge van de winkels

Dit is het deel dat niemand uitlegt, en het verdient het om duidelijk gezegd te worden.

Wanneer een ambachtelijke kaars in een winkel wordt verkocht, varieert de verhouding tussen de winkelprijs en de prijs die de maker daadwerkelijk ontvangt meestal tussen ×1,8 en ×3. Uit mijn ervaring accepteert vrijwel geen enkele winkel om een product te verkopen als die verhouding lager is dan 2,3.

Met andere woorden: de marge van de winkel is groter dan die van de maker.

Het gaat er niet om een onrecht aan te kaarten. Een winkel betaalt huur, personeel, vaste kosten en neemt het risico van onverkochte voorraad. Hun marge financiert dat allemaal.

Maar je moet dit getal in je achterhoofd houden om een prijs in de etalage te begrijpen. En weten dat van wat naar de maker gaat, al de hierboven beschreven kosten nog moeten worden afgetrokken.

Het concrete voorbeeld van een OALI-kaars

Om een idee te geven van de werkelijke tijd, is hier wat er achter één enkele kaars schuilt.

Alles begint met de potten. Ik teken de motieven en werk ze vervolgens uit met de Marokkaanse coöperatie die mijn keramiek maakt. We testen, ik stuur bij, we passen aan. Als de productie eenmaal gestart is, duurt het drie tot vier maanden: een eerste bakproces in de oven, een tweede na het schilderen, drogen in de zon en daarna het transport van Marokko naar België.

Tegelijkertijd de parfums. Ik test alleen gezonde parfums, gecertificeerd zonder CMR en zonder ftalaten, met transparante en controleerbare informatie over de samenstelling. Op ongeveer dertig geteste parfums kies ik er uiteindelijk één uit.

De productie begint pas bij ontvangst van de potten. Ik werk in batches, tijdens lange dagen van tien tot twaalf uur gieten. Elke kaars wordt in meerdere keren gegoten om een glad oppervlak te krijgen. Daarna: wieken bijknippen, minstens drie dagen drogen, en vervolgens het eindresultaat testen.

Pas op dat moment gaat de kaars in de verkoop.

Moet je je kaarsen dan zelf maken?

Ja, als het voor het plezier van het maken is. Zelf je kaarsen gieten is toegankelijk, bevredigend en geeft je de volledige controle over wat je thuis brandt. Begin met een eenvoudige pot, sojawas en een gecertificeerd parfum — en aanvaard dat de eerste pogingen kunnen mislukken.

Ook ja, als je potten hergebruikt en er veel van maakt. Door het materiaal af te schrijven en glazen potten te hergebruiken, zak je naar enkele euro's per kaars. De besparing is reëel — op voorwaarde dat je de eerste mislukkingen doorstaat.

Nee, als je je tijd meerekent. Tussen het testen van de wieken, het gieten in meerdere lagen en de dagen drogen, vraagt een kaars uren werk verspreid over een week. En je zult niet hetzelfde object krijgen als een stuk dat door een keramist is gevormd.

De echte vraag is niet de prijs. Het is weten wat je wilt: zelf maken, of iets bezitten dat je niet zelf kunt maken.

Bij OALI wordt elke kaars met de hand gegoten in België en de Ardèche, met sojawas, parfums uit Grasse zonder ftalaten of CMR, in een met de hand gevormde en beschilderde pot uit keramiek. Zodra de kaars is opgebrand, plant je het groeipapieren etiket in de pot en ontkiemen er wilde bloemen.